Hvítþvottur og svartar skýrslur (færsla 1 af 100)

Á dögunum kom út svonefnd „hvítbók“ Illuga Gunnarssonar, menntamálaráðherra. Nokkrum dögum síðar kom út „Úttekt á stærðfræðikennslu í framhaldsskólum“ á vegum menntamálaráðuneytis. Fyrir það fyrsta hef ég svo margt um bæði ritin að segja, að það kemst ekki fyrir í einni bloggfærslu. Ætli ég skrifi ekki fyrst eitthvað örlítið um úttektina, sem hlaut sæmdareinkunnina „svört skýrsla“ á forsíðu Fréttablaðsins.

Þetta er mjög áhugaverð úttekt, og hún staðfestir flest sem ég taldi líklegt, og ég er sammála flestum tillögum sem gerðar eru, og áherslum og sýn höfunda, að mörgu leyti. Efnið sem ég hef persónulega einna mestan áhuga á er það sem þyrfti ef til vill að kalla sambræðing af hugtökunum kennsluhættir og námsefni, eða kannski „hvað er það sem á að fara fram undir heitinu stærðfræðikennsla og hverju á það að skila?“

Ég tek síðustu efnisgrein úttektarinnar:

Breyttar áherslur. Kennsla í stærðfræði má ekki einskorðast við að ná að fara yfir lista tiltekinna efnisatriða eða staðlaðar reikniaðferðir, enda benda niðurstöður könnunarprófs og ummæli háskólakennara til að eftirtekjan sé ansi rýr. Í hæfniþrepunum í aðalnámskránni frá 2011 eru talin upp fjölmörg markmið varðandi skilning og hæfni til að beita stærðfræði. Þessi markmið eru kjarni stærðfræðináms í framhaldsskólum og þau verða að vera í öndvegi í námi og kennslu. 

Við getum rifjað upp að í hæfniþrepunum í aðalnámskrá er meðal annars (ég vel nokkur atriði af mun fleirum) sagt að á hæfniþrepi 3 skuli nemandi geta

  • sett sig inn í og túlkað útskýringar og röksemdir annarra
  • skráð lausnir sínar skipulega, skipst á skoðunum við aðra um þær og útskýrt hugmyndir sínar og verk skilmerkilega í mæltu máli og myndrænt
  • áttað sig á hvers konar spurningar leiða til stærðfræðilegra viðfangsefna, hvaða svara megi vænta og spurt slíkra spurninga
  • beitt gagnrýninni og skapandi hugsun og og sýnt áræði, frumkvæði, innsæi og frumleika við lausn yrtra verkefna
  • byggt upp einfaldar sannanir

Ég læt liggja milli hluta að mér finnst það sem stendur um stærðfræði í námskránni frekar ómarkvisst og stundum of íhaldssamt. Þetta eru allt góð markmið, en bjóða upp á mikla túlkun, og að mati úttektarhöfunda getur verið að sum þeirra séu óraunhæf. Ég veit að margir framhaldsskólakennarar telja þau með öllu óraunhæf, en ég er ósammála því.

Eftir því sem fram kemur í skýrslunni er lítt hugað að þessum markmiðum (og fleirum „í sama anda“). Vitnað er til þeirra örfáu rannsókna sem til eru á kennsluháttum í stærðfræði í íslenskum framhaldsskólum, sem staðfesta það sama: „Kennari byrjar kennslustundina yfirleitt á innlögn og nemendur fara svo að leysa verkefni með aðstoð kennara ef með þarf.“ Byrjunaráfangar eru gagnrýndir fyrir ofuráherslu á algebru og algeran skort á samvinnuverkefnum, ritgerðum og fjölbreyttum vinnubrögðum. Auk þess er rætt um litla virkni og áhuga nemenda, þar sem þeir sóa tímanum í að bíða eftir kennara eða “bjástra við fjarskiptatæki sín.“

Gagnrýni á kennslu í tölfræði og líkindareikningi er hvassari hér:

Óhætt er að fullyrða, út frá fyrirliggjandi gögnum og skólaheimsóknum, að lítið er gert til að efla skilning á efninu. Meiri áhersla virðist vera lögð á reikniaðferðir en að skýra þær hugmyndir sem liggja að baki þeim. Í sumum skólanna gengur þetta jafnvel svo langt að nemendum er fyrst og fremst kennt að leysa nokkrar gerðir af dæmum. 

Í heildarniðurstöðum um kennslu segir:

Svo virðist sem almenn markmið leikni og hæfni varðandi tungumál stærðfræðinnar, miðlun, stærðfræðilega hugsun, lausnir þrauta og verkefna og röksemdafærslur verði útundan. 

 

Sem mætti orða þannig: það sem verður útundan í stærðfræðikennslu, er stærðfræði.

 

Math_is_the_subject

Nú er þetta ekki séríslenskt eða nýtilkomið vandamál. Það má að mínu mati segja að þetta sé eitthvað sem stærðfræðingar og stærðfræðimenntunarfræðingar og aktívistar hafa verið að berjast við í meira en hundrað ár. Það sem kemur mér persónulega stöðugt á óvart er að margir stærðfræðikennarar líta alls ekki á þetta sem neitt vandamál, þetta séu til dæmis ekki raunhæf markmið, það eina sem hægt sé að gera sé að kenna fólki reikniaðferðir og skilningurinn „muni koma seinna“ (fyrir suma) eða að þau allra klárustu muni ná að skilja, þrátt fyrir allt. Hinum duga reikniaðferðir án samhengis, til að ná framtíðarprófum.

Ég vona að úttektin verði lesin og að þetta atriði verði tekið alvarlega, en ég er ekki bjartsýnn. Nú þegar hef ég séð margar athugasemdir á netinu þess efnis að kennarar þurfi ekkert endilega mikla menntun í stærðfræði til að kenna hana, bara að þeir hafi einhverja reynslu í að nota hana í einhverrri grein eða vinnu. Ég held að slíkir einstaklingar eigi oft erfitt með að gera annað en að kenna reikniaðferðir til að reikna nokkrar gerðir af dæmum. Sem er oft eitthvað sem virkar til skemmri tíma, til að ná tilteknum prófum.

En það er eitt að benda á og annað að bæta úr. Til að ítreka þetta vitna ég í úttektina, sem vitnar í eldri námskrá, frá 1999:

Kennsla í stærðfræði ætti að efla rökfasta hugsun en hún þarf einnig að efla hugkvæmni. Hún á að laða fram gagnrýna og greinandi hugsun hjá nemandanum en einnig sjálfstraust, forvitni og löngun til að rannsaka og leita lausna á hinu óþekkta.

Og eftirfarandi athugasemd, sem verða lokaorð í þessum stutta pistli, er dæmigerð fyrir stærðfræðinga, án þess að ég geti útskýrt það í hörgul, en hefur kannski að gera með all verulegan úrdrátt:

Þegar best lætur í stærðfræðikennslu nást þau markmið sem hér er lýst, en það er ekki auðvelt. 

One thought on “Hvítþvottur og svartar skýrslur (færsla 1 af 100)

  1. Ég átti barn í 10. bekk í einum af “góðu” skólunum í Reykjavík (þessum sem koma vel úr úr PISA )og þar var stærðfræðikennslan hömung fannst mér. Efninu var skipt í stífar lotur, einblínt á útreikninga eftir fyrirfram ákveðnum aðferðum, mjög lítið um þrautalausnir, skapandi hugsun og alls ekkert skemmtilegt.