Hugsað upphátt: Glæpir og refsingar

Þetta sumar hefur verið rosalegt. Hryðjuverk í Noregi, óeirðir á Bretlandi. Fjármálakerfið höktir. Ég hef setið við tölvu og legið með tölvu, endalaust að lesa fréttir, skýringar, fræðigreinar og ekki má gleyma botnlausu þruglinu í kommenturum og bloggurum. Ég hef ætlað að skrifa oft. Ég hef ætlað að skrifa lengi. Ég skil ekki hvernig stendur á því að svona margir skrifa á netið um hluti sem þeir vita lítið um. Ég er ekki að meina að viðkomandi hafi lítið vit, eða að þeir megi ekki eða eigi ekki að hafa skoðanir. Sjálfur á ég svo erfitt með að tjá mig nema að ég hafi að minnsta kosti aðeins reynt að komast að því hvað best er vitað um viðkomandi hluti. Þetta veldur auðvitað því að ég kemst stundum ekki svo langt að byrja að skrifa áður en næstu tíðindi dynja yfir, eða ég dett í hraðskákarmaraþon á netinu eða eitthvað annað. Svo auðvitað verður maður að tala og mynda sér skoðanir án þess að kynna sér allt til hlítar.

Breivik

Ég ætlaði að skrifa um Breivik. Ég ætlaði að benda á að aðferðarfræði hans er svipuð og eignuð er al-Kaída, eins konar “open source” hryðjuverkabarátta. Hún fer ekki fram gegnum víðfeðman strúktúr eða híerarkíur, heldur er hugmyndunum dreift, og treyst á að óháðir hópar eða einstaklingar taki til vopna.

Hryðjuverkamenn byggja baráttu sína alltaf á hugmyndum sem eru töluvert viðteknar, sem eiga sér umtalsverðan stuðning. Hugmyndin er oft eitthvað eins og að hrekja burt hernámslið, eða að reyna að þvinga stjórnvöld til að afnema eitthvert óréttlæti. En það þarf að umbreyta hugmyndinni í trúverðuga von. Til þess þarf að gera árangursríka (sem skelfilegasta) árás. Ef það tekst hefur verið sýnt fram á að skotmarkið hafi veikleika og mögulegt sé að vinna stríðið. Þannig er hryðjuverkið auglýsing og hvatning fyrir önnur skoðanasystkini, og einhver þeirra munu reyna að fylgja því eftir með frekara ofbeldi.

Allt þetta veit Breivik, þetta er ekki bara eftiráspeki fræðimanna. Hann veit líka ýmislegt um áróður og virkni fjölmiðla, hann veit að hann á sér stóran hóp „hófsamari“ samherja, að hann verði hataður og að það skiptir máli að líta ekki út eins og nasisti, það skiptir máli að orða hlutina rétt, tala ekki um að drepa eða útrýma múslimum, heldur bara um að þeir eigi að snúa aftur úr Evrópu.

Í tilfelli Breiviks er stóra hugmyndin sú að múslimar séu að yfirtaka Evrópu. Þetta er útbreidd hugmynd. Hér á landi hafa til dæmis fyrrverandi þingmenn, Jón Magnússon og Magnús Þór Hafsteinsson, reynt að nýta sér þessa hugmynd og koma henni á framfæri. Bókaútgáfan Ugla hefur gefið út að minnsta kosti tvær bækur sem ganga út á þessa kenningu. (Þessi hugmynd er út í hött en ég nenni ekki að skrifa um það núna. Get vísað á þennan dóm um bókina Íslamistar og naívistar. Sú bók hlaut almennt hlýjar viðtökur á Íslandi, og marga lofsamlega dóma hægrimanna eins og á andriki.is.)

Breivik tilheyrir semsagt þeim stóra hópi fólks sem ímyndar sér að í ríku löndunum (eins og Noregi og Danmörku) sé við lýði einhverskonar fjölmenningarstefna. Þar sem innflytjendur séu boðnir velkomnir, þeim veitt allskyns fyrirgreiðsla en þeir svari með því að leggjast í leti og glæpi. Það er erfitt fyrir mig að skrifa eins og ég vilji svara þessu, því þetta er svo æpandi ranghugmynd. Bæði norrænu kratarnir og rasistarnir hafa rangt fyrir sér. Fjölmenningarstefnan hefur engin verið. Einhver fjöldi fólks hefur vissulega fengið að flytja til þessara landa, þar sem það fer beinustu leið í lægsta þrep þjóðfélagsins og vinnur láglaunastörf ef og þegar það fær að vinna. Staða þeirra er veik og þeim er mismunað bæði leynt og ljóst. Þeim er lofað aðgengi að verðleikasamfélaginu, þar sem ríkir einstaklingsfrelsi og jafnrétti en svo er í raun ekki ætlast til þess að þeir komist áfram. Jæja, nú er ég kominn út fyrir efnið, það er kannski eitthvað um þetta í áðurnefndum bókadómi. En punkturinn er: komið fyrst á fjölmenningarlegu samfélagi og þá skulum við tala saman um það hvort það „virkar“.

Ég ætlaði líka að hugsa um óeirðirnar á Englandi, en þetta er orðið gott.